Електрична кола - основе

Шта је напон?

Напон је разлика потенцијала између двије тачке у колу. Већи напон значи да веће електрично поље постоји између те двије тачке, то јесте слободна наелектрисања су под јачом силом.

Шта је струја?

Електричном струјом називамо било какво усмјерено кретање наелектрисања. Ово је супротно од уобичајеног кретања наелектрисања гдје се слободно наелектрисање креће хаотично. Електрична струја настаје под дејством електричног поља које у електричним колима дају извори електромоторне силе (ЕМС).

Електрична струја као величина описује колико је велики проток наелектрисања кроз неки проводник.

Дејства електричне струје

Проток електричне струје прате различите појаве од којих су најважније:

  • топлотно дејство: протоком електричне струје кроз неки проводник он ће се загријати
  • магнетно дејство: магнетно поље ње јавља око било којег покретног наелектрисања што значи да око сваког елемента кроз који тече струја јавља се и магнетно поље
  • хемијско дејство: сам проток струје може да проузрокује разне хемијске процесе.

Шта је отпорност?

Сваки материјал се супротставља више или мање усмјереном кретању наелектрисања, тј. струје, кроз њих. Отпорност описује колико се одређен проводник супротставља протоку струје.

Шта је потребно како би струја протекла кроз неки потрошач (отпорник/сијалица итд)?

Да би струја почела да тече, потребан је неки извор напона (извор ЕМС) и мора да постоји пут који води од позитивне стране тог извора, кроз тај потрошач, до негативне стране извора без да се неки сегмент кола користи два пута. Овакав пут прави круг кроз коло (од извора до потрошача и назад у извор) и назива се електричним кругом.

Тенденција струје

Наелектрисање жели да се највише креће кроз дјелове кола гдје је отпорност мања. Из овог разлога ако се нађе неко рачвање на путу струје, већи дио ће отићи низ страну која је мање отпорна.

Шта је то кратки спој?

Кратак спој је случај када се двије тачке у колу повежу проводником занемарљиве отпорности. У том случају ми можемо занемарити све елементе кола који се налазе између ове двије тачке јер је проводник чија је отпорност готово 0, БЕСКОНАЧНО примаљивији струји него готово било шта друго.

Кратак спој је у већини случајева лоша ствар јер тада кроз проводник може протећи огромна струја што може довести до оштећења кола.

Симболи елемената кола

Симболе за извор напона (батерија), отпорнике, сијалицу, прекидач и уземљење можете наћи у презентацији или на табли.

Величине и њихове ознаке и јединице:

величина ознака јединица

ознака

јединице

напон U волт V
струја I ампер A
отпорност R ом Ω
снага P ват W
проводност G сименс S

Како се струја обиљежава у колу?

Струја која протиче кроз неки проводник или елемент се обиљежава тако што се поред те ствари нацрта стријелица која означава правац и смјер струје у колу.

Омов закон

Омов закон нам говори колика ће струја протећи кроз неки отпорник ако знамо отпорност и напон.

I = U / R

Други облик:  U = R I.

Џулов закон

Џулов закон нам говори колика снага ће дјеловати на неки елемент за дати напон и струју:

P = U I.

Последња измена: понедељак, 4. октобар 2021, 09:20